Sille’nin güneyindeki kayalara oyulmuş mekânların geçmişte ev ve kilise olarak kullanıldığı kayıtlarda yer alıyor. Ziyaretçi olarak yamaçta farklı büyüklüklerde ve seviyelerde açıklıklar görebilirsiniz; fakat yalnızca dış görünüşe bakarak belirli bir açıklığın ev mi, kilise mi olduğunu söyleyemezsiniz.
Kayalıklardaki mekânlar ne için kullanılmış?
Sille’nin güney tepelerindeki yaklaşık kırk kaya mekânı geçmişte ev ve kilise olarak kullanılmış. Bu topluluk içinde iki mağara kilisesi de kayıtlara geçmiş.
Bu bilgiler, kaya mekânlarının hem barınma hem de ibadet amacıyla kullanıldığını gösterir. Ancak kaynaklar fotoğrafta görülen her açıklığın ayrı işlevini tanımlamaz. Bu nedenle “şu açıklık evdi” veya “büyük olan kilisedir” gibi eşleştirmeler yapmak için görünüş yeterli değildir.
11. yüzyıl bilgisi nasıl okunmalı?
Sille Subaşı Mahallesi’ndeki mağaraların yapımının milattan sonra 11. yüzyıla ait olduğu tahmin ediliyor. Buradaki önemli kelime “tahmin”dir: Kayıt kesin bir yapım yılı vermediği gibi bütün mekânların aynı anda açıldığını veya kesintisiz biçimde kullanıldığını da söylemez.
Gezi notunuzda bu bilgiyi “Kaya mekânlarının 11. yüzyılda yapıldığı tahmin ediliyor” biçiminde aktarabilirsiniz. “Bütün açıklıklar 11. yüzyıldan kalma evlerdir” demek ise hem tarihlendirmedeki belirsizliği kaldırır hem de kilise kullanımını gözden kaçırır.
Dışarıdan bakarken neyi gözlemleyebilirsiniz?
Kayalık yüzeyde açıklıkların bazı bölümlerde birbirine yakın, bazı bölümlerde daha seyrek olduğunu; yüksekliklerinin ve dış biçimlerinin değiştiğini görebilirsiniz. Bu gözlem, yamaçtaki oyma alanların tek tip görünmediğini tarif etmenize yardımcı olur.
Fakat dışarıdan görünen biçim şu soruların cevabını tek başına vermez:
- Açıklığın geçmişteki kesin işlevi neydi?
- İçeride kaç bölüm veya geçit bulunuyordu?
- Görünen iki açıklık aynı mekâna mı aitti?
- Mekân hangi dönemlerde ve ne kadar süre kullanıldı?
- Bugün ziyaretçi girişine izin veriliyor mu?
Kapak fotoğrafı da alanın tamamını göstermediği için yaklaşık kırk mağara bilgisini fotoğraftaki açıklıkları sayarak doğrulamak mümkün değildir. Her görünür boşluğun ayrı bir mağara olduğunu da varsayamayız.
Yerinde karar verirken
Kaya mekânlarını dışarıdan gözlemlemek için açıklıklara tırmanmanız veya içeri girmeniz gerekmez. Fotoğrafta ya da yamaçta bir giriş görülmesi, o bölümün ziyarete açık veya güvenli olduğu anlamına gelmez. Alandaki güncel işaretlere ve fiziksel sınırlandırmalara uyun.
Bu yazı kaya mekânlarının tarihî kullanımını anlamaya odaklanır. Sille’nin sokakları ve yapıları arasında ayrı bir rota kurmak isterseniz Sille’de mahalle gezisi rehberi, Çay Camii ve hamam çevresi için farklı gözlem önerileri sunuyor.
